|
Tiklerin ortaya çıkışı
organik veya psikolojik
nedenlerle olabilir.
Organik nedenlerle
ortaya çıkan tikler
genelde kalıcıdır ve
zaman içinde Tourette
bozukluğu gelişebilir.
Psikolojik nedenlerle
ortaya çıkan tiklerde
ise hastalık genelde
geçicidir ve zaman
içinde tikler
kendiliğinden ortadan
kalkar. Stresin tikleri
ortaya çıkaran bir neden
olduğunu gösteren bir
veri yoktur ancak
stresle tiklerin
alevlendiği herkesçe
bilinmektedir.
Basit
motor tikler hızlıdır,
tekrarlayıcıdır ve belli
bir amaca yönelik
değildir. Göz kırpma,
burun kırıştırma, yüz
kaslarında oynama, başı
bir tarafa çevirme veya
omuz sallama gibi tek
bir kas grubunu
ilgilendiren ve belli
bir bölgeye lokalize
olan davranışlar
görülür.
Karmaşık motor tikler
basit tiklere göre daha
yavaş, törensel ve belli
bir amaca yöneliktir.
Dokunma sıçrama,
koklama, karşısındaki
kişinin davranışlarını
taklit etme (ekopraksi),
garip şekilde durma (kopropraksi)
v.b. karışık motor
tiklerdendir.
Basit
vokal tiklerde öksürme,
boğazı temizleme,
burundan soluma, hırıltı
ve horlama gibi sesler
aniden ortaya çıkar.
Ayrıca vokal tiklerde
ritm bozukluğu, sesin
şiddetini ayarlayamama
veya kelimelerin
uzatılması gibi konuşma
bozuklukları da
olabilmektedir. Karmaşık
vokal tiklerde ise
normal konuşmanın
içeriğine uymayan kelime
veya cümlelerin aniden
söylendiği görülür.
Küfür veya cinsel
içerikli sözcükler gibi
sosyal olarak kabul
edilemeyecek garip
kelimeler ve cümleler
konuşmanın arasına
girebilir veya aniden
patlar gibi ortaya
çıkabilir. İstemsiz
olarak kişinin kendi
kelimelerini tekrar
etmesi (palilali), veya
başkalarının son
söylediği sözcükleri
tekrarlaması da
(ekolali) karmaşık vokal
tiklerdendir.
Tikler belli bir süre
devam edip ortadan
kalkabilir, sürekli hale
gelebilir veya Tourette
hastalığının bir
belirtisi olabilir.
GEÇİCİ TİK
BOZUKLUĞU
Bu
tanı ancak geriye dönük
olarak konabilir. Çünkü
bu tanının konabilmesi
için hastalığın bir yıl
içinde ortadan kalkmış
olması gerekir. Bir yıl
geçmesine rağmen hala
hastalık devam ediyorsa
süregen tik
bozukluğundan söz
edilir.
Özellikle 5-9 yaşları
arasında erkek
çocuklarda sıktır. Okul
çağındaki çocukların
%5-24’ünde geçici tik
öyküsü vardır.
Geçici tik bozukluğunda
basit motor ve vokal
tikler görülür. Genelde
gün içinde değişik
zamanlarda ortaya
çıkabilir. Göz kırpma,
yüz kaslarında seğirme,
ağız-burun oynatma,
boğaz temizleme,
hırıltı, öksürme ve
burundan nefes verme
gibi sesler çıkarma gibi
vokal ve motor tikler
olabilir.
İlsçls tedavi edilmesi
gerekmez. Ailelerin ve
öğretmenlerin bu
hastalık konusunda
bilgilendirilmeleri ve
hastalığın seyri
açısından hastaların
takibi genelde yeterli
olmaktadır.
KRONİK (SUREGEN)
TİK BOZUKLUGU
Toplumda sıklığı tam
olarak bilinmemekle
beraber %1-2 oranında
görüldüğü tahmin
edilmektedir. Genelde 18
yaşından önce başlar ve
en yoğun görüldüğü dönem
7-11 yaş grubudur. 6-8
yaşlarında başlayan
tiklerin iyileşme oranı
yüksektir. Bu
rahatsızlıkta genelde
tikler 4-6 yıl kadar
sürer ve ergenlik
döneminde kendiliğinden
ortadan kalkar. Zaman
içinde belirtilerin
ortadan kalkması
özellikle yüz bölgesinde
görülen tiklerde kol,
bacak ve gövdede görülen
tiklere göre daha
fazladır.
Aynen
geçici tik bozukluğunda
olduğu gibi hastalarda
tekrarlayan davranışlar
veya tekrarlayan sesler
görülür. Geçici tik
bozukluğunda tek farkı
tiklerin daha uzun süre
devam etmesidir. Ayrıca
basit tiklerin yanında
karmaşık tikler de
görülebilir.
Tiklerin başka ruhsal ve
bedensel hastalıklarda
görülen istemsiz hareket
ve seslerden ayrılması
gerekir.
Süreğen tiklerin ortaya
çıkışında genetik
yatkınlıktan söz edilir.
Bu hastaların
ailelerinde tik
bozukluğunun ve Tourette
hastalığının görülme
sıklığı normal topluma
göre daha fazladır.
Tedavide bazı nöroleptik
ilaçlar ve psikoterapi
yöntemlerinden
faydalanılabilir.
TOURETTE
BOZUKLUGU (Gilles de la
Tourette)
Çok
sayıda motor ve vokal
tiklerle karakterizedir.
Tikler gün içinde
sıklıkla ortaya çıkar ve
kişinin toplumsal
uyumunu ileri derecede
bozar. Toplumda %oo 4-5
oranında görülür. Motor
tikler genelde 7
yaşından önce, vokal
tikler ise 11 yaşlarında
görülür. Başkalarının
sözcüklerini tekrarlama
ise en son ortaya çıkan
belirtilerdir.
Bu
hastalığın görülmesi
erkek çocuklarında kız
çocuklarına göre üç kat
daha fazladır.
Hastalığın
nedenleri nelerdir?
Bu
hastalıkta genetik
yatkınlık fazladır.
Tourette hastalarının
yakınlarında obsesif
kompulsif bozukluk ve
dikkat eksikliği ve
hiperaktivite
bozukluğuna daha sık
rastlanmaktadır.
Tourette hastalarında da
%60 oranında dikkat
eksikliği ve
hiperaktivite, %40
oranında da obsesif
kompulsif bozukluk
görülmektedir.
Beyindeki dopamin
sisteminin bu hastalığın
oluşumunda rol oynadığı
belirtilmektedir.
Dopamin sistemini
baskılayan ilaçların
tiklerde azalmaya yol
açtığı, bu sistemi
uyaran ilaçların ise
tikleri artırdığı
görülmektedir.
Bazı
hastalarda enfeksiyon
hastalıklarını takiben
bu hastalığın ortaya
çıktığı görülmektedir.
Bu vakalarda bağışıklık
sisteminin hastalığın
ortaya çıkışında rol
oynadığı
düşünülmektedir.
Hastalığın
Belirtileri Nelerdir?
Sıklıkla 7 yaşlarında
başlar. Ancak 2 yaşında
semptomları ortaya çıkan
hastalara da
rastlanmaktadır. Bu
hastalığın tanısını
koyabilmek için
belirtilerin 18 yaşından
önce başlaması şarttır.
Hastalığın belirtileri
sürekli görülebilir veya
zaman zaman ortaya
çıkabilir. Motor tikler
genelde yüzden başlar ve
zamanla vücuda kollara,
bacaklara yayılır.
Yüz
kaslarında oynama, burnu
kırıştırma veya hareket
ettirme, göz kapaklarını
kaldırma, göz kırpma,
ağız bükme, dili dışarı
çıkarma, baş sallama,
omuzu, kolları ve
bacakları sallama,
sıçrama, esneme, iç
çekme, koklama, emme ve
yalama sesleri çıkarma,
boğaz temizleme sesleri
çıkarma gibi istemsiz
sesler ve davranışlar
görülür. Bu hastalarda
tanı koyabilmek için
motor ve vokal tiklerin
bir arada olması
gerekir.
Hastalık genelde
unutkanlık, dalgınlık ve
çabuk sinirlenme
belirtileri ile ortaya
çıkar ve bunu sıklıkla
yüzde ortaya çıkan
tikler takip eder.
Birkaç yıl içinde de
karmaşık tikler ortaya
çıkar. Dikkat eksikliği
hastalığın ilk
belirtileri olmasına
karşın obsesyon ve
kompulsiyonların
başlaması hastalığın
ileri evrelerindedir.
Bu
hastalığın tanısı
konmadan önce benzeri
semptomlar ortaya
çıkaran başka bedensel
ve ruhsal hastalıklar
gözden geçirilmelidir.
Hastalık tedavi
edilmediği taktirde
kendiliğinde
alevlenmeler ve
düzelmelerle devam eder
ve genelde yaşam boyu
sürer. Bazen bir tik
ortadan kalkıp yerine
yeni tikler
başlayabilir. Hastalık
uzun sürelidir ve buna
bağlı olarak başka
psikiyatrik sorunlar
ortaya çıkabilir.
Belirtiler nedeni ile
hastalar sıklıkla
toplumdan dışlanır veya
utanmaları nedeni ile
toplum içine giremez.
Buna bağlı olarak
sosyal, akademik ve
mesleki performansta
düşme görülür.
Hastalığın
Tedavisi Nasıl Yapılır?
İlaç
tedavisi bu hastalarda
genelde faydalı
olmaktadır. Tek başına
psikoterapinin bu
hastalarda yararlı
olmadığı görülmüştür.
Hastaların toplumsal
uyumunu artırmak ve
psikiyatrik sorunlarının
çözülmesine yardımcı
olmak için ilaç
tedavisine psikoterapi
eklenebilir.
Ailelerin ve okulun bu
hastalık konusunda
bilgilendirilmesi ve
işbirliğine girmesi
tedavi açısından
önemlidir.
BAŞKA TÜRLÜ
ADLANDIRILAMAYAN TİK
BOZUKLUĞU
Hastalık dört haftadan
kısa sürmüş ise veya 18
yaşından sonra başlamış
ise bu tanı konabilir.
Belirtileri diğer tik
bozuklukları ile
aynıdır.
25.03.2000 |