|
Daha da önemlisi
bilgisayarlardan yayılan
radyasyonların sağlık
için ne düzeyde
tehlikeli olduğu sıkça
öğrenilmek
istenmektedir.
Özellikle
radyasyona bağlı katarkt
ve göz bozuklukları,
erken veya sakat
doğumlar, düşükler gibi
risklerin varlığı
tartışılmaktadır.
Bilgisayar ekranları
sağlığımızı etkiliyor
mu?
Sorumuza yanıt
verebilmek için
öncelikle bilgisayar
ekranlarından
kaynaklanan riskleri ve
risklerin boyutlarını
sıralamak gereklidir.
Bilgisayar
kullanım sırasında
karşılaşılan
rahatsızlıklar şöyle
ifade edilebilir;
- Gürültü
- Görsel
Problemler
- Yorgunluk
- Psikolojik
Sorunlar, İş Stressi
-
Radyasyonlar
Gürültü;
Yapılan
ölçümlerde bilgisayar
kullanılan ofislerde
gürültü seviyesinin
55 dB(A)
civarında olduğu
saptanmıştır. Her ne
kadar bu seviyenin
işitme kaybına neden
olmadığı biliniyorsa da
bu düzeyde bir gürültü
dikkatin dağılmasına,
sıkıcı bir ortamın
meydana gelmesine neden
olur. Özellikle seslerin
yüksek frekanslı olması
bu rahatsız edici
faktörleri daha da
arttırır.
Ofislerde
genellikle gürültü
kaynağı yazıcılardır. Bu
nedenle yazıcılar sese
karşı yalıtılmalı veya
ofis dışına çıkarılmalı
veya sessiz çalışanlar
tercih edilmelidir.
Göz ve Görme ile
İlgili Sorunlar:
Bilgisayar
operatörlerinin görmeye
yönelik sorunlarının
başında göz sulanması,
gözlerde tahriş ve
batma, göz yorgunluğu,
mavi ve çift görmedir.
Bilgisayar ekranlarının
katarakt yaptığı da
gündemdedir.
Özellikle WHO
(World Health
Organisation) ve diğer
araştırmacıların yaptığı
araştırmalara göre
yukarda ifade edilen
rahatsızlıklarn doğrudan
bilgisayalara ilişkin
olmadığıdır. Başka bir
ifade ile adı geçen
rahatsızlıklarla
bilgisayar kullanımı
arasında anlamlı bir
fark yoktur.
|
Problem |
Belirtiler |
Olası Nedenler |
Çözümler |
|
Görsel
yorgunluk
|
Göz acısı
Gözde yanma
Tearing
Sulanma
Başağrısı
Mavi görme
Batma |
Çok az veya çok
fazla oda
aydınlatması.
Görsel
bozukluklar.
Uygun olmayan
gözlük kullanımı.
Doğal veya yapay
aydınlatmalardan
gelen ışıklar.
Yansımış ışıklar
Uygun olmayan oda
düzenlemesi. |
Ekrandaki yazı
karakteri
aydınlatmasını
değiştirin.
Yansıma ve
gölgeler için ekrana
bakış açısını,
keyboard, masa
düzenini kontrol
edin.
Ekrana direk
güneş ışığı
gelmesini
engelleyin.
Ekranları
pencereye karşı
yerleştirmeyin.
Odanın genel
aydınlatmasını
azaltın.
Yazdığınız metni
ayrıca aydınlatın..
Ekran ve yazı
metni arasında göz
hareketlerinin fazla
olmamasını sağlayın. |
|
Eklem ve kas
rahatsızlıkları |
Bacak ağrısı.
Sırt ağrısı.
Boyun tutulması
Kol ve ellerde
yorgunluk
Omuz ağrısı
|
Ekran açısının ve
yüksekliğinin uygun
olmaması.
Yetersiz keyboard
açısı ve yüksekliği.
Uygun olmayan
sandalye.
Operatörün ekrana
ve klavyeye yakın
veya uzak olması.
Uygun olmayan
çalışma pozisyonu.
Uzanarak iş
yapma. |
Ekranın üst
kenarını operatörün
göz hizasına
ayarlayın.
Klavye
yüksekliğini ve
açısını operatörün
rahat edeceği konuma
getirin..
Döküman
yerleşimini kontrol
edin daha uygun bir
yer düşünün.
Çalışma
sandalyesinin
yapısını düzeltin.
Sandalyenin
yüksekliğini ve
masaya yakınlığını
ayarlayın.
Ayak koyacağı iyi
bir çözüm olabilir.
Sandalyenin
oturak kısmı vücudun
dönmesini önlemek
için dönerli
seçilmeli.
Sandalye 5 ayaklı
ve ayakları
tekerlekli olmalı.
Bilgisayar
çaışmasının arasına
diğer işler
serpiştirilmeli
ve/veya diğer
operatörle sırayla
çalışılmalı.
|
|
Gürültü |
Telefon konuşmaları,
ofis gürültüsü. |
Ofis araçlarından
doğan gürültü.
Diğer ofislerden
gelen gürültü. |
Ofis tabanı
gürültünün emilmesi
için halı
kaplanmalı.
Diğer ofislerden
gelen sesler
önlenmeli.
Gürültü
yazıcılardan geliyor
ise yazıcı izole
edilmeli veya daha
gürültüsüz çalışan
seçilmeli. |
Tablo
1. Bilgisayar
kullanırken karşılaşılan
sorunlar ve çözüm
önerileri
Bilgisayar
ekranlarındaki görüntü
kalitelerinin artması,
çalışma periyotlarının
ve çalışma yüklerinin
ayarlanması, çalışma
ortamının düzeltilmesi
(ergonomik koşullar) bu
tür şikayetleri en aza
indirmektedir.
Ancak burada
üzerinde önemle
durulması gerekli konu
miyop, hipermetrop ve
benzeri gibi göz
sorunları olan
operatörlerinin uygun
gözlük kullanmamaları,
bifokal gözlükler
takmaları, görme
mesafelerini
ayarlayamamaları, görme
ve diğer şikayetleri
arttırıcı yönde
geliştireceğidir.
WHO (World
Health Organisation),
bilgisayarda çalışacak
operatörlerin ayrıntılı
bir göz kontrolundan
geçmesini ve bilgisayar
kullanımı konusunda
eğitim almalarını
önermektedir.
Göz ile ilgili
sorunların ortadan
kaldırılması veya , aza
indirilmesi için
bilgisayar ekranlarının
seçimi, ayarları ve
çalışma ortamının amaca
uygun aydınlatılması
hayati önem taşır.
Görüntü
özellikleri:
Bilgisayarlarda
kullanılan yazı
karakterlerinin
kontrastı, keskinliği,
düzeni, büyüklüğü,
rengi, zemin rengi,
görüntü sabitliği veya
görüntünün titreşimleri
şikayetleri önemli
derecede etkiler.
Çalışma
ortamının aydınlatılması:
Bigisayar kulanılan
ortamının aydınlatılması
genel oda aydınlatması
ile aynı değildir.
Ekranda yansımalara ve
parlamalara neden
olmamak için ortam
ışığının çok parlak
olmaması ve hem genel
hem de lokal
aydınlatmanın
kullanılması gereklidir.
Pencereleden
gelen güneş ışığı ve
ekrana yansıyan
ışıkların engellenmesi
yararlıdır. Bu amaçla
güneş ışığının geliş
doğrultusuna göre dikey
ve yatay ayarlanabiir
pedelerin kullanılması
tercih sebebidir.
Özellikle oda
aydınlatmalarında
dolaylı aydınlanma
tercih edilmektedir.
Yorgunluk:
Bilgisayarda
çalışanların
şikayetlerinin %75'ini
boyun, omuz, el, kol,
ayak, sırt
rahatsızlıklarından
oluşan yorgunluk meydana
getirir. Bu tür
rahatsızlıklara
tekrarlanan hareketlere
bağlı kas-kemik
hastalıkları adı
verilir.
Adı geçen
rahatsızlklar tamamen
duruş pozisyonlarına,
yanlış sandalye ve masa
seçimine, çalışma
ortamının ergonomik
kurallara uygun olarak
düzenlenmemesine, fazla
iş yüküne bağlı olarak
artış gösterir.
Bilgisayar
operatörünün sandalye
seçimi yorgunluğun
giderilmesinde önemli
rol oynar.
Sandalyenin
özellikleri şöyle
sıralanabilir:
-
Ayarlanabilir sırt
desteği,
-
Ayarlanabilir kol
destekleri,
- 5 ayaklı ve
ayakları tekerlekli,
- Yüksekliği
ayarlanabilir ve kendi
ekseni etrafında
dönebilir oturma yeri,
- Ayak koyma
platformu.
Çalışma
masasının düzenlenmesi
sırasında uyulması
gerekli faktörler ise
şunlardır:
- Masa
yüksekliği: 58.4 -
73.6 cm
- Bakış
mesafesi: 40.6 - 73.1
cm.
- Masa
kalınlığı: 2.5 cm
- Çalışma
alanı genişliği: En az
71.3 cm. Bilgisayar ve
döküman için ek alan
gereklidir.
- Göz - Ekran
ilişkisi: Ekranın tepe
noktası göz hizasında
olmalıdır.
- Bakış
açısı: 15 - 30 derece.
- Sandalye
oturma genişliği (En
az): 51.0 cm.
- Diz-masa
mesafesi (En az): 38.1
cm
Şekil 1. Bilgisayarlarla
çalışılırken sağlığı
olumsuz etkileyen eden
faktörler
-
Ayarlanabilir sandalye
yüksekliği: 40 - 58.4
cm.
- Sandalye
oturma platformu
derinliği: 30 - 43 cm.
- Oturma
platformu açısı (İleri
- geri ayarlanabilir):
0 - 10 derece.
- Sırt
desteği (Aşağı yukarı
ayarlanabilir): 15
derece
- Sırt
desteği ile oturma
platformu açısı
(Ayarlanabilir): 90 -
15 derece.
- Oturma
platformu ile bacak
arasındaki açı: 60 -
100 derece.
- Dirsek
açısı:70 - 135 derece
Blgisayar
başında uzun süreli
çalışan operatörler
yorgunluklarını egzersiz
yaparak ve iş yükünü
ayarlayarak
azaltabilirler. Örneğin;
- Bir saat
çalıştıktan sonra
10-15 dakika mola
vermek.
- Çalışma
pozisyonlarını sık sık
değiştirmek.
- Vücut ve
göz egzersizleri
yapmak.
- İş yükünü
operatörün molalarına
göre düzenlemek.
- İş
rotasyonu.
İlk
başvurulacak önlemler
olabilir.
Isı, nem ve Klima:
Uygun oda
sıcaklığı, yeterli
havalandırma , sabit bir
nem oranı
(% 30-70)
ergonomik koşulları
tamamlayan
faktörlerdir.Statik
elektriğin oluşmaması
için kuru ortamlarda
anti-statik yer
döşemeleri
önerilmektedir.
Radyasyonlar:
Bilgisayar
ekranları değişik cinste
radyasyon yayan
cihazlardır. Bu
radyasyonları şöyle
sıralayabiliriz.
X-ray,
Ultraviyole (UV),
İnfrared (IR), Radyo
dalgaları(RF), Çok kısa
dalga (ELF),
Elektrostatik alanlar ve
Ultrases.
Bir katod tüpü
olarak çalışan
bilgisayar ekranı yüksek
voltaj ( 45 kV'dan daha
fazla) ile çalıştığı
için x-ray yayar ve
elektrostatik alanlar
ortaya çıkar. Görüntünün
ekranda belirmesi
elektronların ekranın
fosforlu iç yüzeyine
çarpması yoluyla
gerçekleşir ve bu sırada
UV ve IR oluşur.
RF ve ultra
ses , yüksek voltaj
transformatöründen, ELF
ise görüntünün dikey ve
yatay ayarı sırasında
elektrostatik alan
nedeniyle yayılır.
Burada cevap
verilmesi gerekli olan
soru ortama yayılan
radyasyonların hangi
boyutta olduğu veya
bilgisayar
kullanıcısının sağlığını
etkileyip
etkilemediğidir.
Amerika'da
NIOSH (National
Institute for
Occupational Safety and
Health) ve FDA, Kanada
ve Batı Avrupa'da bir
çok ülke ve WHO
(World Health
Organisation) gibi
uluslarası kuruluşlar
bilgisayar ekranlarından
yayılan radyasyonların
ölçümü için çalışma
yapmaktadır. Ek olarak
Amerika'da OSHA (Occupational
Health and Safety
Administration) ve ACGIH
(American Conferace of
Govermental Industrial
Hygienist) ölçümleri
müsaade edilen
standartlar ile
karşılaştırmıştır.
Elde edilen
sonuçlara göre, ölçülen
değerlerin günlük
yaşamda karşılaşılan
radyasyonların (background)
seviyelerde olduğu ek
bir maruziyetle
karşılaşılmadığı, kimi
zaman yayılan
radyasyonların çok düşük
olması nedeniyle ölçüm
zorluğu çekildiği ifade
edilmektedir. Bu
sonuçların imalat hatası
olmayan, kalite
kontroldan geçmiş sağlam
bilgisayar ekranları
için geçerli olduğu
hatırlatılamaktadır.
Adı geçen
kuruluşlar önümüzdeki
20-30 yıllarda herhangi
bir istenmeyen sağlık
sorununa imkan vermemek
için araştırmalarını
sürdürmektedirler.
Kaynaklar:
1. OSHA. "Health
and Safely Guidelines
For VDU in The Workplace".
March 1999
2. NIOSH. "NIOSH
Publications on VDU"
September 1999. |
