Akdeniz ülkelerinde ve zencilerde daha sık rastlanan Favizm : Glikoz 6 Fosfat Dehidrogenaz Eksikliği kan şekeri (glikoz) metabolizmasında hayati önem taşıyan bir enziminin eksik olması veya yeterince aktif olamamasıdır. Bu eksiklik alyuvarların yıkımına yol açan iki ayrı hemolitik anemiye (bir tür ileri derecede kansızlık) neden olabilir. Bu hastalıkta hasta kişi (bakla vb) oksitleyici bir maddeyi vücuduna aldıktan 48-96 saat sonra hemoliz (alyuvarların yıkımı) bulguları ortaya çıkar. Baklanın yol açtığı ağır hemolitik anemi “favizm” adını alır ve ülkemizde özellikle ilkbahar aylarında sık görülür. Favizm adı bakladan yapılan bir tür meze olan Fava’dan gelmektedir.

G6PD eksikliği;vücudumuzda kan şekeri (glikoz) metabolizmasında hayati önem taşıyan bir enzim olan “Glikoz 6 Fosfat Dehidrogenaz enziminin eksik olması veya yeterince aktif olamamasıdır.Bu eksiklik bazı hastalıkların veya ilaçların yol açtığı akut hemolitik anemi ve spontan (kendiliğinden gelişen), kronik (süregen) nonsferositik hemolitik anemi olmak üzere iki ayrı klinik sendroma neden olabilir.

G6PD eksikliği, kalıtımsal olarak anne-babadan çocuğa bir gen vasıtasıyla geçer. Lakin anne-babada bu enzim eksikliği görülmeyebilir; hastalık anne ya da babanın geninde saklıdır. Enzim bozukluğu daha çok erkek çocuklarda ortaya çıkar.

G6PD eksikliğine Akdeniz ülkelerinde ve zencilerde daha sık rastlanır.

G6PD eksikliğinde esas bozukluk; enzimin aktivitesini normalden daha çabuk yitiren şekliyle yapılmasıdır.Enzim yapılmaktadır fakat etkin olamamaktadır.

Bu hastalıkta hasta kişi (bakla vb) oksitleyici bir maddeyi vücuduna aldıktan 48-96 saat sonra hemoliz (alyuvarların yıkımı) bulguları ortaya çıkar. Oksitleyici (bu rahatsızlığı tetikleyici) maddeler arasında antipiretikler (aspirin vb içeren ateş düşürücü ilaçlar) , sulfonamid grubu antbiyotikler ve sıtma ilaçları (özellikle kinin) sayılabilir.Kuvvetli oksitleyici etki gösteren bir madde de bakla sebzesidir. Baklanın yol açtığı ağır hemolitik anemi “favizm” adını alır ve ülkemizde özellikle ilkbahar aylarında sık görülür. Favizm adı bakladan yapılan bir tür meze olan Fava’dan gelmektedir.

Kullanılması yasak olan ilaçlar şunlardır:
Hafif Hemolize Neden Olanlar Ağır Hemolize Neden Olanlar

Analjezik ve antipiretikler

Asetil salisilik asid (Aspirin) Asetanilid
*Aspirin -> yüksek dozda * .
Antipirin .
Aminopirin .
p-Aminosalisilik asid .
Fenasetin .

Sıtma ilaçları

Atabrin,Kinin,Klorokin. Pentakin,Premakin,
Primetamin,Plasmokin Primakin,Kinosid

Sulfonamid grubu antibiyotikler

Sulfodiazin,Sulfamerazin Sulfanilamid,N-Asetilsulfanilamid,
Sulfisoksazol,Sulfatiazol Sulfapiridin,Salisilazosulfapiridin,
Sulfasetamid Sulfametoksipiridazin

Nitrofuran grubu ilaçlar

. Nitrofurazon,Nitrofurantoin,
. Ruraltadon,Furazolidon

Sulfon grubu ilaçlar

Sulfokson sodyum Tiazolsulfon,Diaminodifenilsulfon

Diğerleri

Menadion,Dimerkaptol, Naftalen,Fenilhidrazin,Asetilfenilhidrazin
Metilen mavisi,Probenesid Toluidin mavisi,Nalidiksik asid,Neoarsfenamin,
Kloramfenikol (antibiyotik) İnfeksiyonlar,Diabetik ketoasidoz
Kinidin Bakla (gıda)

Bu liste bizdeki Akdeniz tipi hastalık içindir. Ayrıca Amerika’da yayınlanan bir dergideki bilgilere göre ameliyat narkozunda kullanılan süksinilkolin ve halotan hastanın ölümüne neden olabilmektedir. Bu yüzden ameliyat gerekli ise lokal anestezi veya nöroleptik analjezi kullanılmalıdır.

Kortikosteroid (kortizon vs) kullanımında sonra G6PD eks. olan hastalarda göz tansiyonu (glokom) gelişebilir.

Warfarin ‘e de duyarlılık gelişebilir.

Baklanın yanı sıra bazı hastalarda yeşil erik yendiğinde de hemoliz geliştiği gözlenmiştir.

bakla

G6PD eksikliğinde hemoliz derecesi (dolayısıyla hastalığın ağırlığı) etkene, alınan miktara ve hastadaki enzim aktivitesine göre değişir. Ağır hemolizlerde hemoglobinüri (hemoglobin denen alyuvarlardaki demir deposu sayılan ve dolayısıyla kana rengini veren kan elemanının idrardan çıkması) ve sarılık görülür, (idrarla atılımı nedeniyle) hemoglobin kan düzeyi çok düşer. Yapılacak hemogram tahliliyle hemoglobin kan düzeyinin düştüğü, Tam İdrar Tahlili ile de hemoglobinüri tesbit edilebilir. G6PD eksikliği yenidoğan döneminde hiperbilirubinemi (kanda bilirubin düzeyinin artması; dolayısıyla sarılık) ve kernikterusa (bilirubinin beyindeki bazal gangliyonlara geçmesiyle oluşan ve zeka geriliğine neden olan durum) da yol açabilir.

G6PD eksikliğinde hemolize neden olacak etkenlerden kaçınmak ana ilkedir. Hemoliz oluştuğu zaman ise kan nakli ile destekleyici tedavi yapılır. Enzim aktivitesi düşük olan yaşlanmış (hasta) alyuvarların ( = eritrositlerin) kan dolaşımından kaybolmasıyla hemoliz (dolayısıyla hastalığın bulguları kendiliğinden son bulur.

Enzim eksikliğini tamamen ortadan kaldıracak bir tedavi yöntemi günümüz tıbbında yoktur. Yürütülen genetik araştırmalarda bu hastalığın da kesin çaresi bulunmaya uğraşılmaktadır.

Hazırlayan:
Dr Şahi Kuray
Klinik Sağlık Sitesi © 2000-2002
http://www.internetdoktoru.com

CEVAP VER

Yorumunuzu girin
İsminizi girin